Do przemyślenia:

Noemi Bażanowska

Jezus Żyd w oczach Żydów
czyli postać Jezusa w żydowskiej myśli religijno-filozoficznej, literaturze i sztuce

SPIS TREŚCI

1. POSTAĆ JEZUSA W ŹRÓDŁACH ŻYDOWSKICH OD WIEKU I PO WIEK XVIII

1.1. JEZUS W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ BIBLIJNYCH

1.2. JEZUS W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ POZABIBLIJNYCH

2. JEZUS WE WSPÓŁCZESNEJ MYŚLI ŻYDOWSKIEJ

2.1. GENEZA ZAINTERESOWANIA JEZUSEM

2.2. JEZUS W OCZACH ŻYDOWSKICH MYŚLICIELI

ABRAHAM GEIGER (1810-1874)

JOSEPH KLAUSNER (1874-1958)

LEO BAECK (1873-1956)

MARTIN BUBER (1878-1965)

SHALOM BEN-CHORIN (1913-1999)

DAVID FLUSSER (1917-2000)

3. POSTAĆ JEZUSA W POEZJI ŻYDOWSKIEJ XIX-XX WIEKU

3.1. EMMA LAZARUS (1849-1887) - POETKA I JEJ CHRYSTUS

3. 2. URI CWI GRINBERG (1896-1981) - JESZU GRINBERGA ..

4. POSTAĆ JEZUSA W PROZIE ŻYDOWSKIEJ XX WIEKU

4.1. SZALOM ASZ

SYLWETKA PISARZA

MĄŻ Z NAZARETU KAMIENIEM OBRAZY

JEZUS W OCZACH BOHATERÓW POWIEŚCI

A) Świat przedstawiony

B) Struktura powieści

C) Jeszua w oczach Miriam

D) Jeszua w oczach poganina Korneliusza

E) Jeszua w oczach Judasza

F) Jeszua w swoich własnych oczach

JEZUS ASZA

4.2. ROMAN BRANDSTAETTER

SPOTKANIE Z JEZUSEM

JEZUS Z NAZARETHU

5. POSTAĆ JEZUSA W OCZACH ŻYDOWSKICH ARTYSTÓW

5.1. MARK (Mordochai lub Mote) ANTOKOLSKY (1843-1902)

5.2. MAURYCY (Mojżesz Dawid) GOTTLIEB (1856-1879)

5.3. MARC CHAGALL (Mosze Segał) (1887-1985)

JEZUS ŻYD W OCZACH ŻYDÓW - SŁOWO KOŃCOWE

Aneks 1

Aneks 2

 

WSTĘP

Jezus jest postacią, wobec której nie można pozostać obojętnym. Dwadzieścia siedem ksiąg Nowego Testamentu, historia dwudziestu wieków, tysiące książek, mniej lub bardziej burzliwe dyskusje zmuszają każdego, kto zetknie się z Jego osobą, do refleksji.

Wokół Jezusa zogniskowała się myśl największej z trzech światowych religii monoteistycznych - chrześcijaństwa, a w najmłodszej z nich, w islamie, jako Isa nosi miano proroka. To właśnie Jego postać Albert Einstein nazwał "świetlistą". [G. S. Viereck, What Life Means to Einstein, " The Saturday Evening Post", October 26, 1929. Tę i więcej wypowiedzi na temat Jezusa można znaleźć na stronie internetowej: http://www.jewsforjesus.org/answers/jesus/jewssay. Moje tłumaczenie wybranych cytatów umieściłam w Aneksie 1] Ten wybitny naukowiec żydowskiego pochodzenia, który w XIX wieku swoimi rewolucyjnymi odkryciami doprowadził do zmiany spojrzenia na czasoprzetrzenny aspekt materialnego świata, wypowiadał się z nieukrywanym podziwem o osobie, której życie i czyny przyczyniły się do zmiany poglądów całych rzesz na duchowy i etyczny wymiar egzystencji.

Niestety, na przestrzeni wieków słowa Jezusa były wypaczane, a czyny popełniane w Jego imieniu nie zgadzały się z tym, co głosił. Jego nauka, wyrwana z kulturowego i duchowego tła starożytnej Palestyny, pozbawiona oryginalnego kolorytu żydowskości, przesłonięta została gęstą mgłą doktryn. Były epoki, kiedy "Chrystus" stawał się etykietką nienawiści, która - paradoksalnie - w imię Żyda, jakim przecież był, skierowana została właśnie przeciwko Jego braciom.

Nie dziwi zatem głęboka niechęć, jaką w ciągu wieków Żydzi żywili do takiego Jezusa. Zdumiewać mogą raczej głosy, które - początkowo pojedyńczo i nieśmiało - występowały w obronie głównej postaci Nowego Testamentu, żądając odziania jej z powrotem w żydowski szal modlitewny i umieszczenia w panteonie wybitnych pod względem moralnym i duchowym jednostek - rabinów, myślicieli judaizmu i męczenników Kidusz ha-Szem. [Kidusz ha-Szem - uświęcenie Bożego Imienia; to koncepcja, według której Żyd winien być raczej gotowy na śmierć, niż sprzeniewierzyć się nakazom judaizmu i przymierzu ze Stwórcą. Zob. hasło: Kid(d)usz ha-Szem [w:] Polski Słownik Judaistyczny, t. 1, oprac. Z. Borzymińska i R. Żebrowski, Warszawa 2003, s. 776. Odwołując się do tej pozycji będę używała skrótu PSJ.]

W mojej pracy podejmuję się częściowej rekonstrukcji żydowskiego spojrzenia na postać Jezusa, Jego życie i nauczanie. Ważne jest dla mnie prześledzenie, jak Jezus był odbierany w ciągu 2000 lat przez żydowskich teologów, filozofów, literatów i artystów. Będę starała się odnaleźć odpowiedź na pytanie, czy rzeczywiście postrzegany był jako symbol zagrożenia i zagłady, czy może Żydzi dostrzegali w Nim także ucieleśnienie innych wartości.

Pracę otwiera rozdział o przedstawieniu Jezusa w Ewangeliach i żydowskich źródłach pozabiblijnych do XVIII wieku. Drugi wprowadza poglądy na temat Męża z Nazaretu kilku najważniejszych żydowskich myślicieli przez wytłumaczenie zmiany w pojmowaniu Jezusa, jaka zaszła w dobie Haskali. Natomiast rozdziały od trzeciego do piątego kolejno omawiają jak postrzegali bohatera Nowego Testamentu poeci, prozaicy i malarze żydowskiego pochodzenia.

Stań badań nad Jezusem jako postacią historyczną prowadzony jest na szeroką skalę. Powstało wiele dzieł przywracających Mu żydowski charakter poprzez umieszczenie Go w naturalnym środowisku, jak m. in. prace J. Gnilki [J. Gnilka, Jezus z Nazaretu. Orędzie i dzieje, przeł. J. Zychowicz, Kraków 1997.], M. Uglorza [M. Uglorz, Teologia zwiastowania i czynów Jezusa, Warszawa 1999.], czy wreszcie G. Vermesa [G. Vermes, Jezus Żyd. Ewangelia w oczach historyka, przeł. M. Romanek, Kraków 2003.]. Natomiast jeśli chodzi o spojrzenie na Jezusa żydowskimi oczami, którego rekonstrukcja jest przedmiotem tej pracy, to do tej pory nie ukazała się na polskim rynku wydawniczym ani jedna pozycja na ten temat. W języku angielskim opublikowana została niedawno praca B. Bruteau Jesus through Jewish eyes [Maryknoll 2001.]. Niestety dla polskiego czytelnika jest ona trudno dostępna. Zainteresowani mogą sięgnąć najwyżej do pojedyńczych artykułów w języku polskim, ale i tych jest niewiele i dotyczą głównie myśli i prozy.

Pisząc moją pracę opierałam się głównie na książkach i artykułach w języku angielskim, niemieckim i jidysz. Wszelkie cytaty pochodzące z danych pozycji, podobnie jak wiersze Emmy Lazarus i Uri Cwi Grinberga, a także wypowiedzi żydowskich uczonych i rabinów zostały przetłumaczone na język polski przeze mnie. Odwołując się do Biblii korzystałam z wydania Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego (1975) oraz z przekładu Nowego Testamentu autorstwa Davida H. Sterna (Warszawa 2004).

Obrazy, które zamieściłam w Aneksie 3, pochodzą z albumów, artykułu Zivy Amishai Maisels oraz ze źródeł internetowych. Zdjęcia rzeźby Marka Antokolsky'ego Ecce Homo pochodzą z wykorzystanego przeze mnie w pracy artykułu Z. A. Maisels Jewish Jesus. Obrazy Maurycego Gottlieba zostały zapożyczone z albumu o malarzu autorstwa J. Malinowskiego, natomiast dzieła Chagalla z albumu Marc Chagall 1887 - 1985. Malerrei als Poesie, I. F. Walthera i R. Metzgera oprócz Żółtego ukrzyżowania, które pochodzi ze strony internetowej http://www.artres.com.

Na zakończenie wypada jeszcze wyjaśnić zróżnicowaną pisownię zaimków osobowych dotyczących Jezusa. W cytatach zachowałam oryginalną wielkość liter, natomiast w tekście mojego autorstwa postanowiłam pisać te zaimki wielką literą ze względu na wpływ, jaki Jego osoba i nauka wywarły na życie ludzi i dzieje cywilizacji oraz na szacunek, jakim obdarzają Go miliony na całym świecie postanowiłam używać pisowni przyimków wielką literą.

Mam nadzieję, że niniejsza praca przyczyni się do lepszego zrozumienia zarówno zapomnianej żydowskości samego Jezusa, jak również spojrzenia Żydów na Jego osobę.

 

Dalej -->

1. POSTAĆ JEZUSA W ŹRÓDŁACH ŻYDOWSKICH OD WIEKU I PO WIEK XVIII

1.1.JEZUS W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ BIBLIJNYCH

1.2. JEZUS W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ POZABIBLIJNYCH

2. JEZUS WE WSPÓŁCZESNEJ MYŚLI ŻYDOWSKIEJ

2.1. GENEZA ZAINTERESOWANIA JEZUSEM

2.2. JEZUS W OCZACH ŻYDOWSKICH MYŚLICIELI

3. POSTAĆ JEZUSA W POEZJI ŻYDOWSKIEJ XIX-XX WIEKU

4. POSTAĆ JEZUSA W PROZIE ŻYDOWSKIEJ XX WIEKU

4.1. SZALOM ASZ

4.2. ROMAN BRANDSTAETTER

5. POSTAĆ JEZUSA W OCZACH ŻYDOWSKICH ARTYSTÓW

JEZUS ŻYD W OCZACH ŻYDÓW - SŁOWO KOŃCOWE

Aneks 1

Aneks 2

 


Wydrukuj stronę