Parafia Ewangelicko-Augsburska w Olsztynie

Parafia Duszpasterze Aktualności Diecezja Mazurska Ciekawe adresy

Do przemyślenia:

Ks. Prof. Manfred Uglorz

KOŚCIÓŁ EWANGELICKO-AUGSBURSKI W RP

3. Życie kościelne i pobożność

Kościół powstał i żyje ze Słowa Bożego. W Kościele wszystko powinno być urządzone tak, aby bez przeszkód mogła być zwiastowana Ewangelia Chrystusowa. Miejsce, jakie zajmuje Słowo Boże w życiu Kościoła, zdeterminowało życie religijno-kościelne członków Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Centrum życia religijnego w luteranizmie zajmuje nabożeństwo, które można zdefiniować jako rozmowę Boga z człowiekiem. Bóg mówi do człowieka przez Słowo swoje i sakramenty, człowiek zaś do Boga przez modlitwy i pieśni. Nabożeństwo jest przeżywaniem koinonii, społeczności, z Bogiem, jest żywym i dynamicznym dialogiem, który nie kończy się w chwili odśpiewania ostatniej pieśni w kościele, ale trwa przez przeżywanie prawdy, rozmyślanie nad usłyszanym Słowem i przez wcielanie go w życie oraz uwielbianie Boga w świadectwie Słowa (Rz 12,1-3).

Nabożeństwo luterańskie, serce życia zborowego, ukształtowało się w dobie reformacji, natomiast korzeniami sięga do pierwszych wieków chrześcijaństwa, kiedy to pod wpływem wiary w Jezusa jako Chrystusa i Pana na kanwie liturgii synagogalnej powstały różne formy liturgii chrześcijańskiej. Luter, pracując nad porządkiem nabożeństwa ewangelickiego, oparł się na mszy Kościoła łacińskiego, usuwając z niej wszystkie elementy nawiązujące do rozumienia mszy jako bezkrwawego powtórzenia ofiary krzyżowej Jezusa Chrystusa (quae oblationem sonat). W myśl słów Listu do Hebrajczyków: "(...) On (Chrystus) złożył raz na zawsze jedyną ofiarę za grzechy" (Hbr 10,12), nabożeństwo nie może być rozumiane jako ofiara z Chrystusa składana Bogu przez kapłana lub zgromadzony Lud Boży. Nabożeństwo luterańskie nie jest działaniem o charakterze kapłańskim. Posiada ono wymiar profetyczny i ma na celu zwiastowanie i przekazanie darów zbawienia społeczności wierzących. Postawiony wobec Słowa Bożego słuchacz powinien poznać swoją sytuację, szukać pojednania z Bogiem, pogłębić swoje życie religijne i odpowiedzieć na wezwanie do służby dla świata potrzebującego odnowy.

Nabożeństwo w Kościele Ewangelicko-Augsburskim składa się z liturgii Słowa i liturgii komunijnej. Posiada więc dwa punkty szczytowe: kazanie, które jest zwiastowaniem Słowa Bożego, oraz Wieczerzę Pańską. W istocie rzeczy, kazanie i Sakrament Ołtarza stanowią wyżynę, duchową górę przemienienia, na której wierzący spotykają się z Chrystusem i wyznają: "Dobrze nam tu być" (Mt 17,1-13). Według reformacyjnego rozumienia istoty nabożeństwa, należą doń Sakrament Chrztu i Wieczerza Pańska, przez które rozdzielane są dary zbawienia, jakie wyjednał u Boga Chrystus na Golgocie.

Kościół luterański zna także nabożeństwa wyłącznie kazalne, bez Wieczerzy Pańskiej. Odbywają się one w miejscach skupiających niewielką grupę wiernych. W okresie adwentowym i pasyjnym w ciągu tygodnia odprawiane są nabożeństwa, podczas których jest zwiastowane przyjście i śmierć Jezusa Chrystusa. Wittenberski Reformator pragnął, aby wiernym często zwiastowane było Słowo Boże. Stosowne kazania są wygłaszane także podczas obrzędów kościelnych (śluby, pogrzeby).

Właściwym miejscem przeznaczonym do odbywania nabożeństw wobec zgromadzonego zboru jest kościół lub kaplica. Kościołów, zwanych domami Słowa Bożego i modlitwy, nie wznosi się Bogu, gdyż wszechobecny Bóg nie mieszka tylko w świątyniach zbudowanych ludzką ręką, lecz kościelnemu ludowi, aby miał swe miejsce do społecznego słuchania Słowa Bożego i modlitewnego skupienia (1 Krl 8,27; Dz 7,48; 17,24). Obiektem szczególnej uwagi i troski w kościele są ołtarz i ambona.

Życie religijne lokalnej społeczności kościelnej wypełniają także systematycznie lub sporadycznie organizowane ewangelizacje, katechizacje, godziny biblijne, zebrania zborowe itp. Najczęściej odbywają się one w powszednie dni tygodnia, niedziela bowiem, jako wspomnienie Wielkanocy, służy uroczystym nabożeństwom kazalno-komunijnym.

Uczestniczenie w niedzielnym nabożeństwie jest obowiązkiem luteranina. Dzień święty święci się przez słuchanie Słowa Bożego. Życzeniem Lutra było, aby w Dniu Pańskim wierny oddawał się modlitewnemu skupieniu i refleksji nad Słowem Bożym. Dlatego zaleca się również odprawianie tak zwanych nabożeństw domowych, a więc odmawianie modlitw, śpiewanie pieśni i czytanie kazań z postylli.

Głosząc Słowo Boże kaznodzieja winien przestrzegać porządku roku kościelnego. Rok kościelny - rozpoczyna się pierwszą niedzielą adwentową, a kończy w sobotę po Niedzieli Wieczności - jest chrześcijańską miarą czasu. Najważniejsze święta w roku kościelnym to Święta Bożego Narodzenia, Wielki Piątek, Święta Zmartwychwstania Pańskiego oraz Święta Zesłania Ducha Świętego. Przestrzeganie porządku służy zwiastowaniu wiernym całej historii zbawienia.

Wiara przejawia się i wyraża w pobożności. Słowo "pobożność", za którym kryje się określona treść, należy do słownictwa religijnego i jest ekwiwalentem stosowanego w teologii terminu pietas. Pietas towarzyszą występujące w Nowym Testamencie: eusebeia (przymiot człowieka we właściwy sposób oddającego cześć Bogu), eulabeia (bogobojność) i hosiotes (świętość). Pobożność jest sposobem przeżywania Boga, Jego świętości i miłości (1 Tm 2,2; 4,7; 6,3.5; Tt 1,1; 2 P 1,3). Treść wiary formuje pobożność. Ks. dr Marcin Luter, który wywarł ogromny wpływ na kształtowanie pobożności u członków Kościoła luterańskiego, podkreśla, iż wiara w pobożności zajmuje najważniejsze miejsce, formuje pobożność oraz, jak obserwujemy w wielu wypowiedziach Reformatora z Wittenbergii, jest synonimem pobożności. Związek pomiędzy Słowem Bożym a wiarą jest przeto również związkiem pomiędzy Słowem Bożym a pobożnością. Pięknie pisze o tym Luter: "Jeśli człowiek przyjmuje Słowo z prawdziwą wiarą, wtedy wnika ono zupełnie w jego duszę, tak że treść i duch Słowa staje się własnością i istotą duszy ludzkiej. Przez wiarę przyjmuje dusza wszystkie własności Słowa Bożego, staje się świętą, sprawiedliwą, miłującą pokój, wolną i pełną dobroci, prawdziwym dziecięciem Bożym. (...) Wszystkie właściwości Słowa przyswaja sobie dusza, podobnie jak zimne żelazo w płomieniu bierze odeń krwawy żar" (Studienausgabe II, s. 273; dal. Sa) Reformator z Wittenbergii idzie jeszcze dalej w swoich rozważaniach: "Wiara nie tylko obdarza duszę bogactwem, czyniąc ją podobną Słowu Bożemu, a więc pełną łaski, wolności i zbawienia. Łączy ona także duszę z Chrystusem jako oblubienicę z Oblubieńcem. Związek ten jest tak głęboki, że według słów apostoła Pawła, Chrystus z duszą tworzą jedno ciało, przez co, zarówno zalety Chrystusa, jak również upadki duszy czynią wspólną własność. To co jest Chrystusa, staje się udziałem wierzącej duszy, a to co jest własnością duszy, Chrystus bierze na siebie. Następuje wymiana, ponieważ czystość i zbawienie przez Chrystusa wychodzą na korzyść duszy, podczas gdy jej nieczystość i grzech Chrystus przyjmuje na siebie" (Sa II, s. 267). Dlatego Luter mówi: "Mając Słowo Boże, dusza niczego więcej nie potrzebuje, w nim ma swoje ukojenie, pokarm, radość, pokój, świętość, sztukę, sprawiedliwość, prawdę, mądrość, wolność, obfitość wszelkiego dobra" (Sa II, s. 267). Z powyższych słów Ojca Reformacji wynika, czym jest pobożność, w czym ma się przejawiać i jak powinien żyć chrześcijanin, aby jego życie było prawdziwie pobożne. Pobożność jest umiłowaniem prawdy. Pobożność jest czynieniem pokoju. Pobożność jest życiem w świętości i darowanej sprawiedliwości Chrystusa. Pobożność jest przyobleczeniem się w Syna Bożego.

O pobożności nie decyduje zewnętrzny czyn człowieka, lecz wiara. Jednakże wiara i pobożność uzewnętrzniają się w działaniu miłości i w wypełnionych treścią znakach: żegnaniu się znakiem krzyża, okazywaniu szacunku dla Biblii, modlitwie itp.

Pobożność luterańska ma rys personalny. Objawienie i wyjednane na krzyżu zbawienie jest wartością obiektywnie istniejącą. Wiara, rozumiana jako zaufanie, jest jednak zawsze czynnikiem wewnętrznym i osobistym. Luteranin, chociaż jest członkiem społeczności ludzi wyznających tę samą wiarę, pragnie jednak osobiście, we wnętrzu swojej duszy przeżywać darowane zbawienie. Zawsze jest skłonny wyznawać za Lutrem: "Chrystus umarł za mnie". W luteranizmie obiektywność wiary, jako sumy objawionych prawd, przeplata się z subiektywnością przeżywania Bożej rzeczywistości.

Charakterystycznym rysem luterańskiej pobożności jest również jej staurocentryczna orientacja, nadana przez Lutrową teologię krzyża (theolohiae crucis) będącą nie tylko paradygmatem chrystocentryzmu jej Autora, ale tym wszystkim, co manifestuje się w zwiastowaniu, myśleniu, przeżywaniu i działaniu. Członek Kościoła luterańskiego żyje pod krzyżem. W wierze, w pobożności, w życiu luteranina stale pulsują wydarzenia Golgoty.

Luterski typ pobożności może mieć rozmaite zabarwienia.

Pobożność ortodoksyjna akcentuje potrzebę głębokiej pokuty, wewnętrznego samoumartwienia (Rz 8,1; 14,7.8; 2 Kor 5,14.15.17; Ga 2.20; 3,26.27). W dobie ortodoksji luterskiej pokucie przypisywano wartość tylko wtedy, gdy rzeczywiście prowadziła do pogłębiania i umacniania społeczności z Bogiem, do nowego życia w Chrystusie. Centralnym więc pojęciem ortodoksyjnej teologii pobożności było pojęcie unio mystica. Człowiek usprawiedliwiony z łaski, pojednany z Bogiem, przyobleczony w darowaną sprawiedliwość Syna Bożego, tak mocno zostaje zespolony z Chrystusem, że Chrystus już w nim żyje. Mistyczna unia z Chrystusem przejawia się w świętości życia i niesieniu owoców Ducha Świętego. Pobożność ortodoksyjna przejawia się w szacunku dla Biblii, pielęgnowaniu czytania i studiowania Pisma Świętego. Dbałość o prawowierność spowodowała zwrócenie większej uwagi, niż widzimy to u Lutra, na poznawczą funkcję wiary i współzależność wiary od poznania.

Akcentowanie mistycznego zjednoczenia z Chrystusem już w dobie ortodoksji zrodziło w pobożności luterańskiej nowy nurt, nawiązujący do średniowiecznej mistyki, a także mistyki niemieckiej, którą w pewnym okresie swojego życia żywo interesował się Luter. Mistycy luterańscy domagali się od człowieka powtórnego, wewnętrznego narodzenia. Jan Arndt, autor klasycznych dzieł mistyki luterańskiej - Cztery księgi o prawdziwym chrześcijaństwie i Ogródeczek rajski - głosił, że nowy człowiek powinien szukać Królestwa Bożego przez modlitwę i miłość. Królestwo Boże jest dobrem wewnętrznym. U Arndta wiara zwraca się więc ku wnętrzu i wyraża w wewnętrznym przeżywaniu Boga. W Czterech księgach o prawdziwym chrześcijaństwie autor wypowiada się krytycznie na temat intelektualizmu ortodoksji. Jego modlitwy tchną żarem wiary i głębią przeżywania bliskości Chrystusa.

Pietyzm przedstawia się często jako reakcję na surowość i skostnienie ortodoksji luterskiej. Pogląd ten nie jest w pełni uzasadniony. Korzeni pietyzmu należy szukać w teologii holenderskiego Kościoła reformowanego. Pobożność pietystyczna ma również związek z siedemnastowiecznymi ruchami przebudzeniowymi. Nie jest więc zjawiskiem wyłącznie luterańskim, niemniej w Kościele wittenberskiej reformacji znalazła podatny grunt, głównie dlatego, że luteranizm zawsze akcentował personalny charakter wiary.

Pietyzm przejął wiele cech pobożności ortodoksyjnej i mistycznej, mocno je wyostrzył i zindywidualizował. Podkreślił wartość doświadczenia religijnego jednostki i skoncentrował się głównie na nawróceniu, odrodzeniu i uświęceniu pod działaniem Ducha Świętego przez Słowo Boże. W pobożności pietystycznej dążenie do uświęcenia życia często powoduje wyizolowanie się jednostki ze społeczności kościelnej i skłania do gromadzenia się na zebraniach dla pobożnych (collegia pietatis). Akcentowanie subiektywnego przeżycia nawrócenia niesie za sobą niebezpieczeństwo zagubienia się w myśleniu i przeżywaniu treści wiary, a przez to prowadzi do zburzenia centrum teologii luterskiej głoszącej prawdę o usprawiedliwieniu z łaski. Zmiana treści tego centrum może prowadzić do synergizmu.

W luteranizmie możliwe jest współistnienie różnych formacji pobożności. Funkcjonują one we współczesnym luteranizmie. Pobożność roszcząca sobie prawo do wyłączności przestaje być biblijna i luterska.

  

4. Struktura i działalność

Kościół Chrystusowy działa w świecie i należą doń ludzie mieszkający na określonym terenie. Kościół wewnętrzny jest przedmiotem wiary, natomiast Kościół zewnętrzny jest wielkością empiryczną i jako taki posiada strukturę organizacyjną i rządzi się przyjętymi przez siebie prawami.

Sytuację prawną Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP reguluje Ustawa o stosunku państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, podpisana 10 czerwca 1994 roku przez Prezydenta Rzeczypospolitej.

W Rzeczypospolitej Polskiej ogół chrześcijan wyznania luterańskiego, zorganizowanych w parafiach i diecezjach na terenie kraju, stanowi Kościół Ewangelicko-Augsburski. Liczy około sto tysięcy wiernych. Najwięcej ewangelików mieszka na Śląsku.

Duchowym zwierzchnikiem Kościoła jest biskup. Wyrazicielem wszystkich praw i obowiązków Kościoła jest synod Kościoła, którego kadencja trwa pięć lat. Synod decyduje o wszystkich żywotnych sprawach Kościoła, wytycza cele działalności i stoi na straży prawowierności. Synodowi Kościoła przewodniczy prezes synodu.

Najwyższą władzę administracyjną i wykonawczą sprawuje konsystorz, którego siedziba znajduje się w Warszawie.

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce pod względem terytorialnym i administracyjnym stanowią diecezje. Reprezentacją diecezji jest synod diecezjalny, sprawujący władzę poprzez radę i biskupa diecezjalnego. Biskup diecezjalny jest zwierzchnikiem księży pracujących na terenie diecezji.

Podstawową jednostką administracyjną Kościoła jest parafia, która, jako Kościół lokalny, posiada wszystkie znamiona Kościoła Chrystusowego. Skupiony wokół Ewangelii Jezusa Chrystusa Lud Boży jest reprezentantem Kościoła na danym terenie. Powołany jest on do składania świadectwa wiary. Przywódcami duchowymi parafii są proboszczowie. Reprezentacją parafii jest zgromadzenie parafialne, które wykonuje władzę administracyjną przez radę parafialną i proboszcza. Kadencja rady trwa pięć lat.

Zgodnie z wymogami Zasadniczego Prawa Wewnętrznego, księża pracujący w Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce posiadają przynajmniej tytuł magistra teologii. Są oni kształceni i przygotowywani do pracy duszpasterskiej w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. W pracy duszpasterskiej z dziećmi duchownym pomagają katechetki przygotowane do tej służby. W pracy ewangelizacyjnej często pomagają pracownicy świeccy. Powierza się im prowadzenie nabożeństw dla dzieci. W niektórych parafiach mogą przewodniczyć w godzinach biblijnych.

Chrystus Pan ujawnia swoją obecność w świecie przez Słowo i sakramenty. Kościół jest tam, gdzie głosi się Ewangelię. Naczelnym zadaniem Kościoła jest przeto zwiastowanie Ewangelii i udzielanie sakramentów, zgodnie z ustanowieniem dokonanym przez Chrystusa. W Kościele luterańskim wszystko koncentruje się wokół Słowa Bożego. Rozbudowana jest sieć kościołów, kaplic i domów modlitwy. Oprócz starych, zabytkowych świątyń ewangelikom służą nowe kościoły (na przykład w Bażanowicach, Cisownicy, Ustroniu-Polanie, Jastrzębiu-Zdroju Ruptawie, Tychach i w innych miejscowościach). Organizowane w parafiach ewangelizacje, głównie coroczny Tydzień Ewangelizacyjny w Dzięgielowie na Śląsku Cieszyńskim, mają na celu rozbudzanie życia religijnego. Poprzez nabożeństwa nieszporne w ciągu tygodnia, godziny biblijne i zebrania zborowe Kościół pragnie przybliżyć Słowo Boże każdemu człowiekowi potrzebującemu pociechy, pokrzepienia i łaski zbawienia. Zasiew Ewangelii przynosi plon. Kościół luterański w Polsce żyje ze Słowa Bożego i czerpie zeń siły do składania świadectwa.

W służbie Słowa Bożego pracuje również jedyne wydawnictwo Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce, noszące nazwę "Augustana". Nakładem "Augustany" ukazuje się czasopismo "Zwiastun" oraz książki służące Kościołowi w pracy duszpasterskiej i katechetycznej. Książka w sytuacji Kościoła diasporalnego, a takim jest Kościół ewangelicki w Polsce, to dobry środek pracy duszpasterskiej. "Augustana" prowadzi własną działalność poligraficzną. W czerwcu 1991 roku ukończono budowę oraz poświęcono centrum wydawnicze Kościoła w Bielsku-Białej.

Nasz Kościół szczególną opieką otacza dzieci. Pragniemy wychowywać je w atmosferze wiary na świadomych uczniów Pana Kościoła, Jezusa Chrystusa. Nauczanie kościelne, obejmujące wszystkie dzieci ochrzczone w Kościele, odbywa się w szkołach i punktach katechetycznych. Dorastająca młodzież przystępuje do konfirmacji. Wyrazem błogosławieństwa Bożego jest praca Kościoła wśród dzieci i młodzieży. W wielu parafiach pamięta się o dzieciach nawet w czasie wakacji. Organizuje się dla nich obozy, półkolonie, dni biblijne. Kościół czyni wysiłki, aby utrzymać kontakt także z młodzieżą pokonfirmacyjną. W parafiach funkcjonują koła młodzieżowe. Starsza młodzież działa w chórach kościelnych śpiewając podczas nabożeństw oraz ewangelizacji. Wiele naszych chórów występuje również poza granicami Polski, służąc pieśnią w Niemczech, Austrii, Szwecji, Holandii, Francji i w innych krajach.

Kościół luterański w Polsce w pełni rozumie potrzebę głoszenia krzyża Jezusa Chrystusa. Krzyż, w swoim wertykalnym wymiarze, "wznosi oczy ku górze", uczy pokornego oczekiwania na miłosierdzie Boże i uwielbiania Tego, który przyszedł od Ojca jako żywe, wcielone Słowo. Preegzystujący Syn u Ojca objawił się na krzyżu jako Bóg dla nas. Syn Boży na Golgocie objawił się więc jako proegzystujący Chrystus. Krzyż jest bowiem znakiem służby Syna Bożego dla grzesznego człowieka. Kościół żyjący pod krzyżem musi rozumieć wezwanie horyzontalnej perspektywy krzyża Chrystusowego.

Życie Kościoła jest również proegzystencją, służbą dla człowieka. Częścią tej służby jest zwiastowanie Ewangelii, w pierwszej kolejności wobec tych, którzy znajdują się wewnątrz Kościoła, w drugiej zaś wobec tych, którzy znajdują się poza kręgiem prawdziwego Ludu Bożego. Głoszone Słowo o miłości Bożej winno uwierzytelniać się w Kościele przez służbę samarytańską, diakonacką i ratowniczą. W diakonii wyraża się proegzystencja Kościoła Chrystusowego.

Samotność i starość to niejednokrotnie ciężkie brzemię w życiu człowieka. W naszym zmaterializowanym świecie samotni i starzy coraz częściej potrzebują pomocy i faktycznej opieki. Kościół luterański w Polsce wszelkimi środkami stara się rozwiązać te problemy. Prowadzi i utrzymuje domy opieki w Dzięgielowie, Miechowicach, Chylicach, Bielsku, Mikołajkach i Węgrowie. Samotni i starzy, chorzy i ułomni znajdują w kościelnych domach opieki spokojny i ciepły dom, pomocne dłonie i miłujące serca.

W trakcie budowy jest dom opieki w Wieliczce.

Również otacza się opieką alkoholików oraz ich rodziny. Zagrożonym alkoholizmem niesie się ratunek i wsparcie duszpasterskie. Służbie spod znaku błękitnego krzyża poświęcają się głównie świeccy pracownicy Kościoła, nierzadko sami uratowani z macek molocha alkoholizmu.

A jednak potrzeby przerastają bazę służby diakonackiej, która wymaga jak najszybszej rozbudowy. Obecnie cały ciężar pracy diakonackiej spoczywa na Diakonacie Żeńskim w Dzięgielowie. Kościół wznosi modły o nowe powołania do Diakonatu, jakże nieodzownego dla podtrzymania i rozwoju misji wewnętrznej będącej świadectwem żywotności wiary członków Kościoła luterańskiego.

W Kościele ewangelickim w Polsce prężnie działa "Bratnia Pomoc im. Gustawa Adolfa". Celem jej jest, z zebranych w całym Kościele pieniędzy, dofinansowywanie parafii remontujących stare i budujących nowe obiekty sakralne.

Życie Kościoła i życie pojedynczego chrześcijanina jest naśladowaniem Chrystusa w głoszeniu Ewangelii i w służbie dla bliźniego. Jeśli to naśladowanie zaowocuje w dary Ducha Świętego, wtedy Chrystus jest w swoim Kościele. Wierzymy, że Kościół luterański w Polsce jest egzystującym Chrystusem w świecie.

  (Opracowanie z 1994 r.)

Wydrukuj stronę